Editie 2 - Vlaardingen op weg naar gezonde begroting

In deze tweede editie van de nieuwsbrief ‘Op weg naar een gezonde begroting’ vindt u een korte terugblik op de bijeenkomsten van de werkgroepen van afgelopen dinsdag (11 februari). In de werkgroepen werden verschillende oplossingsrichtingen besproken voor het tekort op de begroting binnen de door het college eerder benoemde vier gebieden Wonen, Sociaal Domein, Onderwijs en Veiligheid.

Daarbij werd teruggekeken naar de zaken die een week eerder werden ingebracht door raadsleden. Medewerkers van de gemeente gaven antwoorden op vragen die vorige week gesteld werden en reageerden op naar voren gebrachte suggesties voor ombuigingen. Ook konden  raadsleden tijdens deze tweede bijeenkomst nieuwe suggesties geven voor het herstelplan dat op korte termijn gereed moet zijn en gaven medewerkers van de gemeente en collegeleden aan wat mogelijke oplossingsrichtingen kunnen zijn. Oplossingsrichtingen die bijdragen aan de leefbaarheid van Vlaardingen, niet alleen op de korte termijn maar ook op de langere termijn.

In het herstelplan komt te staan hoe Vlaardingen voor een sluitende meerjarenbegroting in 2023 gaat zorgen. De gemeente maakt in het herstelplan duidelijke keuzes. Waar gaan we voor als stad en, aan de hand daarvan, hoe gaan we dan ons geld inzetten? Dat moet op een andere manier dan nu. We komen nu tenslotte geld tekort.

Aan het begin van de avond gaf wethouder Sebastiaan Nieuwland een toelichting waarin hij onder andere in ging op de vraag hoe groot het begrotingstekort nu eigenlijk is. Ook dat kunt u in deze nieuwsbrief nog eens nalezen.

Hoe groot is het tekort?

8 Miljoen, 2,5 miljoen, 12,7 miljoen, 15 miljoen, meer….? Wie geïnteresseerd is in de gemeentelijke financiën, ziet soms door de bedragen het begrotingstekort niet meer. Hoe zit het nu precies?

Na het vaststellen van de begroting, met een begrotingstekort oplopend tot ongeveer 8 miljoen euro, heeft de gemeente Weterings, een extern adviseur, kritisch laten kijken naar de begroting. In zijn rapport schat hij dat Vlaardingen 2,5 miljoen te kort komt voor dit jaar, oplopend naar 12,7 miljoen in 2023. Is dat dan het enige juiste bedrag? Nee, het rapport van Weterings geeft slechts een grove benadering op hoofdlijnen. De gevolgen op diverse onderdelen moeten nog nader uitgewerkt worden (bijvoorbeeld de ontvlechting van de ICT-samenwerking met Schiedam en Maassluis of het meerjarenonderhoudsplan voor het vastgoed). Ook zien we steeds nieuwe ontwikkelingen zoals een groeiende hulpvraag van inwoners binnen het sociaal domein. Die 12,7 miljoen is dus niet een in steen gehouwen bedrag, maar geeft wel een voorlopig beeld. Voor dit jaar zal het tekort met name door ontwikkelingen in sociaal domein naar we nu verwachten hoger zijn dan 2,5 miljoen.

Gezien het verwachte tekort in 2023 en de verschillende onzekerheden gaat het college nu uit van een ombuigingstaakstelling van € 15 miljoen. Daarbij richt het college zich vooral op toekomstbestendigheid. Ook voor de provincie is dit belangrijk. De provincie besluit namelijk of de gemeente Vlaardingen onder preventief toezicht blijft, door te kijken of Vlaardingen in het herstelplan oplossingen aandraagt die zorgen voor een toekomstbestendige en structureel sluitende begroting. Daarbij is ook voor hen de langere termijn het belangrijkst en zijn oplossingen op de korte termijn van ondergeschikt belang. Mochten de genomen maatregelen in 2020 al voordelen opleveren, dan is dat mooi meegenomen, maar de korte termijn is geen doel op zich.

Werkgroepen

Voor inbreng voor het herstelplan zijn werkgroepen opgezet waarin leden van de gemeenteraad, medewerkers van de gemeentelijke organisatie en het college van burgemeester en wethouders samen naar ombuigingsrichtingen zoeken. De werkgroepen zijn ingericht naar de vier thema’s Wonen, Veiligheid, Sociaal domein en Onderwijs. De ombuigingen moeten gevonden worden binnen deze speerpunten door een andere aanpak te kiezen of anders te kijken naar het vraagstuk en op die manier juist bij te dragen aan de leefbaarheid van de stad. Dit kan ook betekenen dat er in eerste instantie op sommige gebieden geïnvesteerd moet worden, om op lange termijn hier profijt van te hebben.

Afgelopen dinsdag, 11 februari,  kwamen de werkgroepen voor de tweede keer (de werkgroep wonen al voor de derde keer) bij elkaar om te werken aan oplossingen voor het forse tekort op de begroting.

Wonen

In de derde bijeenkomst van de werkgroep Wonen is teruggekeken naar de opbrengst die een week eerder met elkaar is opgehaald. Door presentaties vanuit de gemeentelijke organisatie en discussie kwamen daar al veel mogelijkheden voor oplossingen aan bod. De werkgroep heeft, met nog één sessie te gaan, moeten trechteren naar oplossingsrichtingen op korte en lange termijn.  De tussenresultaten werden gepresenteerd en binnen de groep besproken: externe financieringsbronnen, gebiedsontwikkeling 2.0, nieuw grond- en erfpachtbeleid, mogelijkheden Rotterdamwet en inzet woonvergunning. Daarnaast zal een Taskforce woningbouw meer sturing moeten geven aan onder andere de grote woningbouwopgave die in Vlaardingen aankomende jaren gepland staat. Een nieuwe woonvisie (Actieplan Wonen 2.0) moet inzicht geven om Vlaardingen als woonstad meer in balans te krijgen. Bovenop de woningopgave van het al bestaande Actieplan Wonen moeten in Vlaardingen 2.000 woningen extra beschikbaar komen. Daarmee komt het totaal op 5.200 woningen. Daarbij moet ook gekeken worden naar mogelijkheden van woonzorgconcepten. Via een geografisch overzicht en cijfers vanuit Business Intelligence kreeg de werkgroep inzicht in mogelijke locaties in Vlaardingen, grondbezit van de gemeente en de in- en uitstroom in Vlaardingen.

werkgroep in de koffiekamer

Resumerend is een overzicht geschetst wat alle mogelijkheden en ideeën. Door acties op korte termijn zal de leefbaarheid in Vlaardingen verbeteren. Belangrijk hierbij is dat er op korte termijn aandacht wordt besteed aan de impactlocaties en de aandachtsgebieden in Vlaardingen. De mogelijkheden die meer tijd vragen zullen leiden naar een meer evenwichtigere balans in de stad; meer inwoners, meer financieel draagvlak voor voorzieningen.

De nieuwe woonvisie (Actieplan Wonen 2.0), de mogelijkheden die de Rotterdamwet biedt en nieuw grond- en erfpachtbeleid zijn sturingsmogelijkheden. De ontwikkel- en erfpachtlocaties in Vlaardingen en de woonvergunning moeten Vlaardingen financieel opbrengsten bieden.

Sociaal Domein

Op verzoek van raadsleden vorige week werd er deze week gekozen voor een indeling van het thema sociaal domein in drie verschillende groepen: Jeugdhulp, WMO en Participatie (Werk & Inkomen). Aan drie tafels werden de verschillende onderdelen van het sociaal domein besproken. Raadsleden rouleerden langs de drie tafels.

werkgroep in de burgerzaal

Aan de tafel waarin participatie centraal stond, werd vooral ingezet op in een vroeg stadium signaleren van (financiële) problemen bij mensen om daarmee te voorkomen dat mensen in de bijstand komen en aanspraak maken op voorzieningen. Het meer en beter betrekken van het maatschappelijk middenveld werd hierbij als voorbeeld genoemd om het voorkomen van signalen te missen. Ook werd een pleidooi gehouden voor het centraal zetten van mensen in plaats van processen. Met andere woorden; af en toe afwijken van procedures en regels als dat nodig is om (nog meer) persoonlijk leed en maatschappelijke kosten te beperken. Ook zal de gemeente inzichtelijk maken dat er geen dubbelingen zijn in het verstrekken van voorzieningen aan inwoners. Raadsleden stelden daar vragen over.

Bij de tafel WMO werd gesproken over andere manieren van zorg inkopen. Raadsleden bespraken met elkaar de mogelijkheid om na te gaan of verstrekking van bepaalde Wmo-voorzieningen niet vooral via persoonsgebonden budgetten (pgb’s) zou moeten plaats vinden, omdat dat kostenbesparend zou kunnen werken, maar verschilden op dit punt van mening. De vorige bijeenkomst werd ook veel gesproken over preventie. Uitgelegd werd dat er een nieuw beleidsplan voor het sociaal domein is dat nog officieel moet worden vastgesteld door het college en de raad. Dat beleidsplan staat vol plannen om te voorkomen dat Vlaardingers (zwaardere) ondersteuning nodig hebben. Zoals het versterken van wijknetwerken  (alle activiteiten en voorzieningen in wijken) en het plaatsen van praktijkondersteuners Jeugd bij de huisarts. Verder werden door de wethouder mogelijke beheersmaatregelen voor de WMO toegelicht die directe besparingen kunnen opleveren.  

Bij de tafel Jeugdhulp werd stilgestaan bij de inbreng van vorige week. Medewerkers van de gemeente hebben een toelichting gegeven op het herijkingstraject Jeugdhulp waarbij Vlaardingen gespecialiseerde jeugdhulp in kleinschaliger verband in wil gaan kopen samen met Maassluis en Schiedam in plaats van in het huidige grotere regionale samenwerkingsverband. De verwachting is dat dit leidt tot een zorgaanbod dat meer afgestemd is op de lokale vraag en meer (financiële) sturingsmogelijkheden geeft. Tot die tijd zal de gemeente zich richten tot de huidige zorgaanbieders om nog meer vraaggericht te werken en  tijdig data aan te leveren voor sturing. Raadsleden wijzen op sturing op het nakomen van contractafspraken; meer op basis van data en KPI’s en afspraak = afspraak. Ook kan nog meer ingezet worden op preventie, zoals ondersteuners in de huisartsenpraktijk en de inzet van jongerencoaches op school. Daarnaast werd de inzet van de wijkteams benadrukt om te voorkomen dat jongeren gebruik maken van (zwaardere) zorg en ondersteuning. Vraaggericht werken, met regie op de vraag van het hele gezin, is hierbij van belang.

Onderwijs

Raadsleden concludeerden vorige week al dat het aantal opties voor omvormingen op het thema onderwijs voor de korte termijn beperkt zijn en dat er wel mogelijk kansrijke ontwikkelingen (met daarvoor benodigde investeringen) zijn die op langere termijn opbrengsten gaan opleveren, veelal in samenwerking met andere domeinen binnen de gemeente, schoolbesturen en andere maatschappelijke partners bin de stad. Vorige week werden vragen gesteld over mogelijke kansen op het gebied van onderwijshuisvesting. Tijdens de tweede bijeenkomst werd daarom een presentatie gegeven over dit thema. Doordecentralisatie van schoolgebouwen is een complex onderwerp. Het vraagt onderzoek om uit te vinden of hiermee ombuigingen mogelijk zijn. Afgesproken is dat medewerkers van de gemeente eerst nagaan wat dit bij andere gemeenten heeft opgeleverd. Ook moet verder uitgezocht worden of het vragen van huur voor kinderopvang in scholen en het inzetten van schoolgebouwen voor andere zaken als onderwijs mogelijkheden voor ombuigingen biedt. Dat geldt ook voor duurzaamheid in relatie tot schoolgebouwen.

Naast onderwijshuisvesting is gesproken over de kansen die het verbinden van onderwijs & arbeidsmarkt kan geven. Vlaardingen wil zich ontwikkelen als MBO-stad, denk aan de Food Innovation Campus (FIA) en de Care Innovation Academie (CIA). Een mooie bijdrage aan de leefbaarheid van de stad want een dergelijke ontwikkeling geeft niet alleen maatschappelijke opbrengsten maar biedt ook economische voordelen. Om de Care Innovation Academy van de grond te trekken is ambtelijke inzet nodig. Afgesproken wordt dat raad en college zich gaan buigen over de invulling van het kwartiermakerschap. Dit bespaart mogelijke uitgaven aan bijstand, zorg en ondersteuning van inwoners. Tot slot werd een korte presentatie gegeven over volwasseneducatie, het verbeteren van basisvaardigheden taal, rekenen en digitaal vaardigheden op allerlei niveaus, om daarmee inwoners toegang te geven tot onderwijs en werk. Er worden ook duale trajecten aangeboden zoals “Taal en Werk”. Volwasseneducatie geeft op die manier ook betekenis aan het bieden van een kansrijk arbeidsperspectief aan inwoners. Ook bespaart de inzet van volwasseneducatie mogelijke uitgaven aan bijstand, zorg en ondersteuning van inwoners.

Veiligheid

Ondermijning en Zorg en Veiligheid zijn belangrijke thema’s voor de veiligheid in Vlaardingen. Deze thema’s zijn ook terug te vinden in het Integraal Veiligheidsplan dat in december 2019 is vastgesteld in de gemeenteraad. De deelnemers van de werkgroep Veiligheid zien een grote meerwaarde in het veiligheidsplan en de richting die daar in wordt gegeven. Voor het bestrijden van ondermijning is de aanpak van bedrijventerreinen heel belangrijk. Integrale controles, met gemeente en verschillende diensten zoals de politie en de belastingdienst, zijn hier een cruciaal onderdeel in. Op dit moment worden deze controles maandelijks uitgevoerd. Er is ook een regionaal team dat wordt ingezet voor deze controles. Door deze controles worden niet alleen malafide bedrijven aangepakt, maar komen nieuwe ‘foute’ bedrijven ook minder snel naar Vlaardingen.

Op de vraag van een raadslid of het niet juist de bedoeling van de werkgroep is om budget voor de begroting te zoeken, in plaats van extra te investeren reageerde de portefeuillehouder burgemeester, Bas Eenhoorn: “We kiezen ervoor om van Vlaardingen een leefbare stad te houden, daarvoor is veiligheid van groot belang. Veiligheid verdient meer aandacht, dus daarvoor moet je wellicht eerst investeren, voordat dat zich uitbetaald. Door nu te investeren, creëren we een robuuste toekomst en daarmee verdient zich dat op de langere termijn terug.”
Volgende sessie kijkt de werkgroep gezamenlijk naar de conceptversie van het herstelplan om te kijken of en waar nog moet worden bijgestuurd.

werkgroep in de burgerzaal

Hoe verder?

Op dit moment wordt alle input uit de werkgroepen, de stad (Toekomstvisie en enquête), het college en de gemeentelijke organisatie verwerkt tot de eerste versie van het herstelplan. Volgende week dinsdag (18 februari) wordt dit dan in de werkgroepen besproken.  

Daarnaast werken de uitvoeringsorganisaties Minters, Stroomopwaarts en ROGplus op het terrein van het sociale domein hard aan plannen om de gevraagde ombuigingen van €15 miljoen te realiseren. De bijdrage van de uitvoeringsorganisaties wordt uiteraard ook verwerkt in het herstelplan.

Begin maart bespreekt het college het herstelplan en vervolgens kan de gemeenteraad in maart besluiten of dit het plan is waarmee Vlaardingen aan de slag wil. Het college wil het herstelplan eind maart aan de provincie aanbieden waarna de provincie kan beoordelen of het plan voldoende vertrouwen biedt dat Vlaardingen op deze manier richting een sluitende begroting kan werken, en of het aanleiding is om het preventief toezicht te beëindigen.