Campagne Niet in Rook - jongerenwerker Willem: “Het grootste misverstand is: vapen is minder slecht dan roken”

Deze week start in Vlaardingen de campagne Niet in Rook om jongeren bewust te maken van de risico’s van vapen en ze te helpen om te stoppen met vapen. In filmpjes op social media gaan Vlaardingse jongerenwerkers Cheyenne en Willem in gesprek met jongeren over vapen. Voor dit interview draaiden we de rollen om: wij stelden de vragen, jongerenwerker Willem van Dijen geeft antwoord.

Wie ben je?

“Ik ben Willem, 29 jaar en ik werk als jongerenwerker bij Minters in Vlaardingen. Ik ben vooral actief in Ambacht en de Westwijk.” 

Wat doen jongerenwerkers in Vlaardingen precies?

“Met zo’n dertien jongerenwerkers in heel Vlaardingen zijn we er voor jongeren van 8 tot 23 jaar. Je komt ons tegen op basisscholen en middelbare scholen, op straat en in de wijken. We organiseren activiteiten zoals voetbal, weerbaarheidstrainingen, vakantieprogramma’s en social media-trainingen. Ook doen we één-op-één coaching en geven we gastlessen en workshops.

We willen een beetje zoals een grote broer of zus zijn: iemand met wie je kan lachen, maar ook serieuze dingen kan bespreken. Jongeren hoeven geen afspraak te maken of formulier in te vullen. Ze mogen ons gewoon aanspreken als ze ons zien.”

Over welke onderwerpen praten jongeren met jullie?

“Echt over van alles. We praten bijvoorbeeld over emoties: hoe blijf je rustig als je boos bent, wat doe je als je een nare ervaring hebt gehad, hoe ga je om met stress of somberheid.
We horen ook veel over eenzaamheid en dagritme: jongeren die moeite hebben met opstaan, school bijhouden of een goede dagindeling maken. Soms zoeken jongeren vooral een veilige plek om te chillen, waar volwassenen hen niet wegjagen.
Daarnaast zijn we vooral een luisterend oor. Alles wat hen bezighoudt, mag op tafel komen: school, thuis, vrienden, liefde, geld, online problemen… niets is gek.”

Wanneer merkte jij: vapen is hier echt een ding?

“De laatste twee jaar zie ik dat vapen echt ontploft is. De meeste jongeren beginnen met vapen op de middelbare school, omdat ze nieuwsgierig zijn en het oudere kinderen zien doen. Maar ik heb ook wel kinderen in de bovenbouw van de lagere school al zien vapen. Een groot deel van de jongeren vapet of heeft het geprobeerd. Dat is zorgwekkend.”

Wat maakt vapen zo aantrekkelijk voor jongeren, denk je?

“Een paar dingen:

• Smaakjes – van zoet fruit tot snoep, het lijkt bijna op een traktatie.
• Grote rookwolken – dat ziet er stoer uit, vooral in groepjes.
• Gadgets – sommige vapes lijken op hippe apparaten, soms zelfs met games of een koppeling met je telefoon.
• En natuurlijk erbij willen horen. Als je vrienden vapen, is de stap om het zelf te proberen kleiner.

En dan is er nog de nicotine die vapen verslavend maakt. Je denkt dat je ‘gewoon wat probeert’, maar voor je het weet, heb je het ding elke dag in je hand.”

Welke misverstanden over vapen hoor jij vaak?

“Het grootste misverstand is: ‘Vapen is minder slecht dan roken, dus valt het wel mee.’ Maar vapes bevatten nicotine en andere schadelijke stoffen. Dat is slecht voor je longen, je hart en je conditie. 
We weten nog niet eens alles over de langetermijnschade, maar we weten wel dát het schadelijk is. Ik ben ervan overtuigd dat als jongeren de risico’s beter kennen, veel minder jongeren zouden vapen.”

Hoe begin jij een gesprek over vapen zonder belerend over te komen?
“Ik stel vooral vragen. Bijvoorbeeld:
‘Wanneer ben je begonnen?’
‘Wat vind je er fijn aan?’
‘Wat vind je er minder fijn aan?’

Ik laat jongeren zelf nadenken en antwoorden. Ik probeer niet te preken en geen oordeel te hebben. Het belangrijkste is dat het gesprek open blijft en dat jongeren voelen: bij Willem mag ik alles zeggen.
Dat zeg ik ook tegen ouders en leraren: stel vragen, luister écht, vertel minder wat ze moeten en niet mogen, maar help ze zelf keuzes te maken.”

Wat werkt niet in de aanpak van vapen?

“Alleen verbieden werkt meestal niet. Dan wordt het juist spannender en gaan jongeren het stiekem doen. Vapes zijn makkelijk online te bestellen, dus je houdt het niet volledig tegen. Je kunt het beter bespreekbaar maken: wat zijn de risico’s, wat kost het, wat doet het met je lichaam, met je sport, met je geld?” 

Welke tips geef jij jongeren die willen minderen of stoppen?

“Ik noem vaak een paar dingen:

• Geld:ik vraag ze ‘Reken eens uit wat je per maand aan vapes uitgeeft.’ Elke dag vapen kost je in een jaar tijd zo drieduizend euro. Daar kun je ook rijlessen van betalen, een vakantie, of sparen voor iets groots.
• Gezondheid en hoofdpijn: veel jongeren vertellen dat ze vaak hoofdpijn hebben of benauwd zijn. Dan zeg ik: ‘Geef jezelf een paar weken zonder vape en kijk wat er gebeurt.’ Stoppen is vaak de snelste manier om van die klachten af te komen.
• Ik vraag ze ook: ‘Wat levert het je op? Wat voegt vapen nou écht toe aan je leven?’ Vapen is best zinloos: het kost veel geld, het is slecht voor je gezondheid en het maakt je alleen maar afhankelijk.
• Om het plaatje duidelijk te maken zeg ik weleens: ‘Stel je voor dat je elke dag warme verf zou inademen. Dat voelt niet oké toch? Maar vapen lijkt daar best op: een vape verwarmt de chemische vloeistof en dat adem je in, keer op keer.’

Op de campagnesite staan veel tips om te stoppen en steun te vinden bij het stoppen met vapen.”

Met wie werken jullie als jongerenwerkers samen in Vlaardingen?

“We doen het als jongerenwerkers niet alleen. We werken veel samen met:

• scholen en leraren
• wijkteams Vlaardingen
• jeugdzorg en GGD
• de gemeente
• Bureau HALT en politie
• sportclubs en andere organisaties in de wijken

We vormen samen een stevig netwerk rond jongeren en we verwijzen bijvoorbeeld door bij zwaardere problemen. Bij jongeren onder de 16 jaar betrekken we vaak ook de ouders. Tegelijkertijd bewaken we de vertrouwensband met jongeren. Dingen die zij in vertrouwen vertellen, gooien we niet zomaar op straat. Vanaf 16 jaar mogen jongeren zelf bepalen wat we wel en niet met ouders delen. Daar houden we ons aan.”

Als jij het voor het zeggen had: wat zouden we morgen anders doen?

“Ik zou de regels rond vapes veel strenger maken. Nu is het te makkelijk om aan vapes te komen. Wat er wat mij betreft nodig is:

• verbod op vapes en vapen onder de 18 jaar
• geen zoete smaakjes en leuke gadgets meer
• online verkoop veel moeilijker maken

Kortom: maak het net zo lastig als bij sigaretten en tabak.”

Wat is jouw belangrijkste boodschap aan jongeren?

“Heel simpel: begin er niet aan. Het is veel makkelijker om niet te starten, dan om later te moeten stoppen. En als je al vapet: je bent niet de enige en je hoeft je niet te schamen. Maar blijf er niet mee zitten. Praat erover en vraag hulp als je wilt stoppen. Je hoeft het niet alleen te doen.”

En aan ouders, leraren en trainers?

“Blijf het open gesprek voeren. Vraag hoe het gaat, wat jongeren zien en meemaken. Word niet meteen boos, maar laat merken dat je bezorgd en betrokken bent.”

Meer weten of hulp nodig?

Wil je contact met Willem? Mail hem op: willem.van.dijen@minters.nl. 

Meer weten over de campagne of wil je tips om te stoppen met vapen? Op de website vind je informatie, stop-tips en gespreksstarters. Kijk op nietinrook.nl/vlaardingen.