Een duistere verjaardag: Stadsbrand 450 jaar geleden
Door de eeuwen heen hebben Vlaardingen en de Vlaardingers heel wat rampen over zich heen gekregen. De stadsbrand op 2 juni 1574 was een rampspoed die we zeker niet mogen vergeten in de geschiedenis van Vlaardingen. De gevolgen voor de bewoners waren verschrikkelijk. Een groot deel van de stad werd weggevaagd. Dat heeft onmiskenbaar ook een grote invloed gehad op de verdere ontwikkeling van de stad. Dit jaar is het 450 jaar geleden dat deze stadsbrand plaatsvond, een goede aanleiding om deze zwartgeblakerde bladzijde van onze stadsgeschiedenis in te duiken.
Bij de stadsbrand brandde de complete stad af. Alle houten gebouwen vergingen tot as en stenen gebouwen, zoals de Grote Kerk en het stadhuis, raakten zwaar beschadigd. De volledige bevolking was gevlucht en het duurde decennia voor alles weer was opgebouwd. Hoe heeft het kunnen gebeuren dat een volledige stad door vuur werd verwoest? Daarvoor moeten we terug naar de beginjaren van de 80-jarige oorlog (1568 – 1648).
80-jarige oorlog
Tijdens de 80-jarige oorlog kwamen de Nederlanden, onder leiding van Willem van Oranje, in opstand tegen hun landsheer, koning Filips II. Het front van de oorlog verplaatste zich steeds meer in de richting van Vlaardingen. Na een paar jaar oorlog voeren kwam de stad midden in het strijdtoneel te liggen; Aan de ene kant De Geuzen, aan de andere kant de Spanjaarden.
Strijd tegen de Spanjaarden
Vanaf november 1573 nemen de Spanjaarden in korte tijd Vlaardingen en Maassluis in. Beide steden waren tot dat moment in handen van de Geuzen. Een maand later vallen de Spanjaarden Overschie aan, toen nog een apart dorp. De Geuzen steken daar de kerk in brand. Hierdoor kunnen de Spanjaarden geen gebruik meer van maken van dit strategisch gelegen bouwwerk. De Spaanse troepen rukken steeds verder op. Langs de Maas zijn op dat moment alleen Delft, Rotterdam en Schiedam nog in handen van de Geuzen. Dan worden de Spaanse troepen uit Vlaardingen en Maassluis teruggeroepen naar Vlaanderen om daar aan een nieuw front te vechten. De Geuzen ruiken hun kans en trekken hierop Vlaardingen opnieuw binnen.
Verschroeide aarde
In mei 1574 krijgen de Spanjaarden de opdracht om Holland opnieuw te bezetten met als hoofddoel: Leiden. Via Utrecht nemen ze stellingen in de richting van Gouda, Delft, Rotterdam en Schiedam. De Geuzen trekken zich terug en branden overal hoge gebouwen zoals molens plat. Het verbranden van strategisch handige gebouwen wordt de ‘tactiek van de verschroeide aarde’ genoemd.
Verschroeide stad
Op 1 juni 1574 geeft Willem van Oranje de Geuzen opdracht zich terug te trekken uit Vlaardingen. Zij verschansen zich bij de Vijfsluizen. Een dag later trekken de Geuzen vanaf daar naar Vlaardingen om de schans onklaar te maken. Een schans is een oud verdedigingswerk, meestal gemaakt van afgegraven aarde. Deze werden veel gebruikt in de 80-jarige oorlog. De schans wordt platgebrand zodat de Spanjaarden hem niet kunnen gebruiken. Kort hierna wordt de stad in brand gestoken en gaat de hele stad in vlammen op. Weer de gebruikelijke techniek: de tactiek van de verschroeide aarde.
Op de vlucht
In het najaar van 1574 trekken de Spanjaarden de ruïnes van Vlaardingen in. Veel Vlaardingers vluchten naar Voorne-Putten dat in handen is van de Geuzen. In de zomer die volgt zijn de meesten weer terug. De mensen die terugkeren zien dat de stadsbrand weinig van de stad heeft overgelaten. Het zal lang duren voordat Vlaardingen herstelt van deze ramp.
Donker jubileum
Dit jaar is het 450 jaar geleden dat de stadsbrand huis en haard vernietigde van onze voorgangers. Wat betekende dat voor de ontwikkeling van onze stad? En wat betekende dat voor de Vlaardingers van toen? Maar ook: wat was precies de rol van de Schiedammers die van de gelegenheid gebruikmaakten en Vlaardingen eerst leegplunderden? Als gemeente gaan we dit jaar aandacht besteden aan dit donkere deel van onze geschiedenis. Heb je een brandende vraag? Mail ons dan via www.vlaardingen.nl/contactformulier onder vermelding van 'jubileum stadsbrand'.