De Oude Havenbrug

Je fietst eroverheen zonder erbij stil te staan: de Oude Havenbrug. Toch gaat achter dit alledaagse stuk stad een verhaal van vijf eeuwen schuil. Lees verder over de geschiedenis van de brug. Een verhaal vol ambachtsheren, belastingcenten en bruggen die kwamen en bruggen die weer verdwenen.

De Oude Havenbrug in Vlaardingen: al 400 jaar verbindend tussen Oost en West

Zouden veel Vlaardingers die de Oude Havenbrug oversteken, nadenken over de rijke geschiedenis van dit stuk Vlaardings erfgoed? Waarschijnlijk niet. Op de fiets of in de auto heb je vaak iets anders aan je hoofd. Toch moeten we voor de oorsprong van de brug ruim 400 jaar terug, naar een tijd waarin de stad nog volop in ontwikkeling was en het oostelijke deel grotendeels onbebouwd.

Van idee tot eerste brug

Het idee voor een brug over de haven kwam uit de hoge hoed van Karel van Arenberg, ambachtsheer van Vlaardingen en Vlaardinger-Ambacht. Een ambachtsheer was vroeger de ‘baas’ van een dorp of gebied, een soort lokale eigenaar die recht sprak en belasting hief. Hij drong er rond 1610 bij het stadsbestuur op aan om het oosten van de stad te bebouwen en daarvoor een goede verbinding te maken met de westkant. Het stadsbestuur twijfelde en schoof het plan even voor zich uit.

De invloed van een specerijenkoopman

Pas toen de rijke Amsterdamse specerijenkoopman Pieter Gerritsz van Ruytenburch in 1611 de plek van Van Arenberg overnam, kwam er beweging in de zaak. Deze Pieter Gerritsz is de vader van Willem van Ruytenburch, die bekend staat als de man in het geel op het schilderij De Nachtwacht en heel toepasselijk de gele drijvende kracht in de Vlaardingse haven is.

De nieuwe ambachtsheer wilde een brug laten bouwen recht tegenover het Toepad, de weg naar Schiedam. En dat gebeurde uiteindelijk ook: in 1613 lag er een eenvoudige maar sierlijke houten klapbrug. Het westen en oosten van Vlaardingen zijn sindsdien niet langer door water gescheiden.

Van onze belastingcenten

De brug maakte de bebouwing van de oostzijde mogelijk. Huizen en pakhuizen verrezen langs de kade en eigenaars profiteerden van de betere bereikbaarheid. Ze moesten wel betalen voor het onderhoud van de brug: het zogenaamde bruggegeld, een belasting die tot ver in de negentiende eeuw werd geheven. Zelfs toen de gemeente Vlaardingen in 1830 de ambachtsheerlijkheid overnam, bleef die belasting nog bijna zestig jaar bestaan. Voor menig Vlaardinger was de brug dus niet alleen een handigheidje, maar ook een terugkerende kostenpost. Omrijden was misschien handiger als je krap bij kas zat.

Brug na brug na brug

De eerste houten brug hield het opmerkelijk lang vol. Pas in 1841 werd zij vervangen door een ijzeren valbrug. Die bleek minder duurzaam en moest in 1867 alweer plaatsmaken voor een nieuwe. In 1888 volgde een draaibrug, die door brugwachters met de hand werd bediend. Het openen en sluiten vergde daardoor flink wat tijd. In 1925 kreeg de brug een grondige vernieuwing, met bredere rijstroken, lantaarns en gemetselde balustrades: een feestelijke blikvanger in het stadsbeeld en een bron van trots voor Vlaardingers.

De brug van vandaag

Met de aanleg van winkelcentrum Het Liesveld en de groei van het verkeer werd in de jaren vijftig opnieuw een brugwissel nodig. In mei 1958 sloot de oude draaibrug en kwam er tijdelijk een noodbrug. Anderhalf jaar later, op 28 november 1959, werd de nieuwe Oude Havenbrug officieel geopend. Het is deze vijfde brug die we vandaag de dag nog altijd gebruiken. Dagelijks rijden en wandelen honderden mensen eroverheen, zoals gezegd vaak zonder te beseffen dat zij een stukje levende geschiedenis betreden.

Verbinding door de eeuwen heen

De Oude Havenbrug verbindt niet alleen twee stadsdelen, maar ook eeuwen geschiedenis. Van de sierlijke houten klapbrug uit de zeventiende eeuw tot de stevige verkeersbrug die we vandaag de dag gebruiken: telkens weer werd de brug vernieuwd, aangepast en versterkt. Een brug is vaak gewoon een middel om van A naar B te komen. Maar misschien is het leuk om de volgende keer te beseffen dat je over een stukje Vlaardings erfgoed reist.

Fotobijschrift: T426-226GF: Oude Haven, de VL 86 'Vooruit' komt van de werf en wordt door de Oude Havenbrug gesleept om binnenkort weer naar zee te gaan. Links roeibootjes van zalmvissers, de ijzeren stadskraan aan de Westhavenplaats en de panden op de hoek van de Havenstraat. Tijdschriftfoto in koperdiepdruk.