Het verhaal van 80 jaar Vlaardingse verkiezingen

De term ‘historisch’ valt tegenwoordig bij elke verkiezingsuitslag. Maar wanneer is iets echt historisch? Als een partij wint? Als een andere instort? Of pas als het beeld van een stad blijvend verandert? Lees verder en ontdek hoe Vlaardingen zich politiek door de jaren heen heeft ontwikkeld.

De stofwolken na de gemeenteraadsverkiezingen van twee maanden geleden zijn opgetrokken. De nieuwe zetelverdeling trekt aan het politieke tafelkleed en zorgt voor andere politieke verhoudingen in Vlaardingen. In de landelijke media wordt bij elke verkiezing steeds gretiger gesproken van een historische nederlaag of een historische winst. Hoe zit dat eigenlijk hier, in onze eigen stad?  Is de overwinning van ONS.Vlaardingen met recht historisch te noemen? En hoe verhoudt deze uitslag zich tot de geschiedenis? Een diepere duik in de historie van de gemeenteraadsverkiezingen van Vlaardingen. 

Vlaardingen kleurde altijd met rood 

Wie naar de oude verkiezingsuitslagen van Vlaardingen kijkt, ziet het meteen: dit was ooit onmiskenbaar een rode stad. De PvdA bepaalde decennialang het ritme van de lokale politiek en zat vanaf 1946 tot 2018 onafgebroken in het college. De absolute piek kwam in 1974, toen de partij 17 zetels haalde. Samen met de net opgekomen PPR (Politieke Partij Radicalen) zat ruim de helft van de raad toen aan de linkerkant van het politieke spectrum. Rood was niet weg te denken. Het was de dominante kleur.  
 
Dat had alles te maken met de manier waarop de samenleving in die tijd was georganiseerd. 

De tijd dat je stem nog vaststond 

In de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog kozen mensen hun partij vooral op basis van hun achtergrond. Wat er in het partijprogramma stond, speelde een kleinere rol. Rooms-Katholieken stemden op de KVP, een katholieke partij. Gereformeerden kozen voor protestants-christelijke partijen. Liberale kiezers gingen naar de VVD en veel arbeiders stemden op de PvdA.  
Verrassend detail uit de oude uitslagen is dat de VVD ooit begon, in 1946, onder de naam Partij voor de Vrijheid. Toen trok die naam weinig aandacht maar tegenwoordig is deze natuurlijk bekend als de partij van Geert Wilders. 

Het politieke veld van die tijd was overzichtelijker dan nu. Er waren zes of zeven partijen. Vaste blokken met vaste patronen. Vanaf de jaren zestig en zeventig begonnen die blokken los te raken. De zuilen verloren hun grip. De vaste identiteit van gezinnen brokkelde af en stemgedrag werd minder erfelijk en meer persoonlijk. De PvdA had vroeger veel vaste kiezers uit dezelfde groep. Vanaf de jaren negentig werden dat er steeds minder. De rode stad verbleekt en het politieke landschap begint in beweging te komen.  

Die verschuiving opende deuren voor nieuwe partijen. 

De SP als Vlaardings fenomeen 

Wanneer de traditionele zuilen afbrokkelen, ontstaat ruimte voor partijen die een ander geluid laten horen. In Vlaardingen werd dat geen bekende landelijke partij, maar de SP. De inmiddels wel landelijk bekende partij vond hier al vroeg vaste grond. Vanaf 1982 had de SP onafgebroken een zetel in de raad en groeide in de jaren negentig zelfs naar zeven zetels. Een belangrijke drijvende kracht van de partij uit die jaren is Remi Poppe, die met zijn actievoerdersmentaliteit en zichtbare aanwezigheid in de wijken de SP in Vlaardingen een eigen toon gaf. 

Hoewel de SP een van de grotere lokale spelers werd, kwam de partij pas in 2011 in het college. De uitslag van maart 2026 wees de SP één zetel toe. Een nieuwe politieke draai. De linkse, rode hoek veranderde dus niet alleen door het verval van de PvdA, maar ook door de afbouw van wat ooit een sterke SP-basis was. 

De explosieve groei van lokale partijen 

In de jaren 90 ontstond een nieuwe beweging in de stad. De lokale partij. Eerst aarzelend, met VV2000 en Burgerbelangen als pioniers, later met nieuwe namen als Stadsbelangen Vlaardingen, ONS.Vlaardingen, Beter voor Vlaardingen en HEEL DE STAD. Ze vulden het gat dat de oude zuilen achterlieten en boden iets anders: directe aansluiting bij lokale kwesties. 

De uitslagen laten het helder zien. In een paar decennia schuift Vlaardingen van een stad die vooral landelijke partijen stemde naar een stad die steeds vaker voor lokaal kiest. De recente uitslag van ONS.Vlaardingen met elf zetels is daarvan het meest duidelijke bewijs. Het is met zeven zetels erbij zelfs de grootste zetelwinst, ten opzichte van de vorige verkiezingen, die onze stad ooit heeft gezien. Het oude record stond op vijf, de PvdA in 1974 en 2006 en de VVD in 1982. 

Lokale gebeurtenissen die verkiezingen beïnvloedden  

Niet alleen Vlaardingen zag in de jaren 90 van de vorige eeuw een opmars van de lokale partijen. Heel Nederland ondervond dit. Naast landelijke trends speelde soms ook een specifiek Vlaardings thema een rol tijdens verkiezingen. Een daarvan was het verkeerscirculatieplan van eind jaren tachtig met bussluizen, afsluitingen en andere autobeperkingen in de wijk Vlaardinger_Ambacht. In die tijd reden vrachtwagens en ander verkeer via de Burgemeester Verkadesingel, de Kethelweg en het Emaus richting het centrum. Dat zorgde daar voor onveilige situaties. 

De SRG-fractie in de gemeenteraad - de voorloper van de ChristenUnie – verdubbelde in 1990 haar zetelaantal tot vier, vanwege haar verzet hiertegen. 

De discussie kreeg een extra lading na een tragisch verkeersongeluk in die buurt, waardoor het probleem voor veel inwoners pijnlijk dichtbij kwam. Het voorgestelde alternatief vanuit de SRG voor dit verkeersplan werd uiteindelijk niet geschikt bevonden, maar dankzij het verzet van de SRG had deze partij zo dus vier jaar lang het, later nooit meer behaalde, zetelaantal van vier.  

Tachtig jaar verschuivende zetels 

Nu we op een kwart van de 21e eeuw zitten, telt de Vlaardingse gemeenteraad dertien partijen. Het is een wereld van verschil met de overzichtelijke raadsperiode van vroeger. De vaste identiteit die ooit het stemgedrag bepaalde, is verdwenen. In plaats daarvan kiezen inwoners vanuit uiteenlopende opvattingen en belangen. Coalities worden complexer en verkiezingen leveren steeds vaker verrassingen op. 

Wanneer je de resultaten van tachtig jaar Vlaardingse gemeentepolitiek naast elkaar legt, zie je een duidelijke beweging. Van de rode vanzelfsprekendheid van vroeger naar een breed, grillig en lokaal gedreven politiek landschap. De grote overwinning van ONS.Vlaardingen past binnen die lijn. De uitslag is inderdaad historisch. Niet enkel omdat de partij elf zetels behaalde na zeven zetels winst, maar ook omdat een lokale Vlaardingse partij nooit eerder meer dan zes zetels had behaald.  

Vlaardingen is veranderd en haar politiek verandert mee. Steeds opnieuw. 

Klik op de afbeelding om deze te downloaden (jpg, 1 MB)