Er zit muziek in het Vlaardingse Stadsarchief!
Wat voor muziek klonk in Vlaardingen in oorlogstijd en de jaren daarna? De originele bladmuziek van Van Dijk’s Amusementsorkest geeft het antwoord en vormt een nieuwe aanwinst voor het Stadsarchief.
Het Stadsarchief heeft iets bijzonders toegevoegd aan de toch al rijke collectie: originele bladmuziek van Van Dijk’s Amusementsorkest. Het gaat om gebruikte muziekstukken, zichtbaar verouderd, soms al vergeeld en vaak voorzien van teksten en sporen van intensief gebruik. Juist dat maakt ze interessant.
Van Dijk’s Amusementsorkest werd opgericht op 18 januari 1942, midden in de Tweede Wereldoorlog, door Leen van Dijk uit Vlaardingen. Misschien een open deur, maar muziek maken was in die jaren geen vanzelfsprekendheid. Toch ontstond een orkest dat zou uitgroeien tot een vertrouwd gezicht in het Vlaardingse en regionale muziekleven.
Liedjes met een verhaal
Wat deze bladmuziek zo bijzonder maakt, is dat veel stukken voorzien zijn van volledige liedteksten. De gemiddelde Vlaardinger zal geen muzieknoot kunnen lezen. Maar dankzij de tekst van de liedjes is te zien welke thema’s leefden in de jaren waarin het orkest speelde.
Liederen als Ik blijf op je wachten en ’k Hoor je stem in ’t lied der golven verwijzen naar de periode direct na de Tweede Wereldoorlog, grofweg tussen 1946 en 1949. Het zijn liedjes over afstand, verlangen en hoop. Thema’s die nauw verbonden zijn met de oorlog in het voormalige Nederlands-Indië en de lange scheiding van geliefden.
In Want straks wordt gesproken over een ‘brief per zwarte schijf’. Daarmee wordt een ingesproken boodschap op een grammofoonplaat bedoeld. Zo’n geluidsbrief was in de jaren veertig een van de weinige manieren om een stem van ver weg te horen.
Geschreven in een decennium van oorlog
De jaren veertig stonden in Nederland in het teken van oorlog en nasleep. Op de Tweede Wereldoorlog volgde de onafhankelijkheidsoorlog in Nederlands‑Indië.
In Eens zal de wereld zingen kun je de setting tijdens de Tweede Wereldoorlog herkennen. In de tekst wordt gerefereerd aan het verduisteren. ’s Avonds moest alles donker zijn, zodat vliegtuigen zich niet konden oriënteren. Een praktische maatregel die hier onverwacht een plek krijgt in een lied.
Het zijn dit soort details die de bladmuziek tot een historische bron maken. Geen achteraf geschreven analyse door een historicus, maar juist verwerkt in een liedje van een Vlaardings Amusementsorkest.
Een orkest voor publiek
Het Van Dijk’s Amusementsorkest begon klein, gewoon bij de familie Van Dijk thuis. In de beginjaren telde het orkest zo’n veertig leden, onder wie opvallend veel huisvrouwen. De mannen hadden uiteenlopende beroepen: scheepstimmerman, loodgieter, aannemer. Oefenlocaties wisselden door de jaren heen. Een krantenartikel, dat naast de bladmuziek is bewaard, vermeldt dat het orkest begin jaren negentig repeteerde in buurtcentrum De Pijpelaar in de VOP‑wijk.
Na de bevrijding in 1945 trok het orkest eropuit. Er werd op straat gespeeld en er waren aubades voor soldaten. Ook buiten Vlaardingen was het orkest regelmatig te vinden, bijvoorbeeld op Voorne-Putten en in Hellevoetsluis. In de loop der jaren veranderde de samenstelling, het aantal leden nam af en de muziek verschoof van buitenoptredens naar binnen. Maar de rol van het orkest bleef hetzelfde: muziek maken voor publiek.
Een lange geschiedenis
Het orkest bleef decennialang actief. In 2002 werd het 60‑jarig bestaan gevierd. Dat jubileum betekende tegelijk het einde van het orkest. Door vergrijzing kwam er een natuurlijk slot aan een lange muzikale Vlaardingse traditie.
Met deze aanwinst zit er weer een beetje extra muziek in het Stadsarchief. Hoe leuk zou het zijn als een hedendaags Amusementsorkest, of Vlaardingse band, een 21e-eeuws jasje geeft aan deze muzikale klanken. Muzikanten die hierin geïnteresseerd zijn, mogen hiervoor natuurlijk altijd aanbellen bij het Stadsarchief.