Een moord waar je niets meer van ziet

Vlaardingen heeft veel verhalen. Over haring, over water en over de groei van de stad. Maar diep in de geschiedenis ligt ook een moordzaak die nooit echt is opgelost.

Het slachtoffer was een machtige veldheer. De plek waarschijnlijk een toren bij de kerk. De dader bleef spoorloos.

Welkom in het oudste cold case-dossier van Vlaardingen: de moord op Godfried met de Bult.

Zuchtend schuift de Vlaardingse agent P. Litie achter zijn bureau. Hij is al 950 jaar bezig met het oplossen van een moord. Zijn baas, de korpschef van de Vlaardingse politie, heeft een verklaring geëist. P.Litie heeft een dader nodig en snel. Hij pakt z’n aantekeningen er nog maar eens bij, gaat met z’n vingers door z’n haar en prevelt zachtjes voor zich uit:  
“Wat gebeurde hier, bijna duizend jaar geleden?” 

Op de plek waar Vlaardingers vandaag over de markt lopen en hun boodschappen doen, vond in het jaar 1076 een moord plaats die tot ver buiten de stad bekend werd. De moord op Godfried met de Bult. 

Het dossier over deze moord is oud en onvolledig. Er zijn geen ooggetuigenverslagen, geen exacte locatie en geen dader die ooit is aangewezen. Wat we hebben, zijn beschrijvingen achteraf, archeologische aanwijzingen en een verhaal dat al eeuwen wordt doorverteld. 

Speciaal voor deze editie van beet! kreeg de redactie inzage in het complete politiedossier met als titel: De Toiletmoord.  

De subtitel van het dossier:  

Wat weten we zeker? Wat denken we te weten? En wat zullen we nooit meer kunnen achterhalen? 

Wat we weten 

In februari 1076 werd Godfried met de Bult vermoord. Hij was een invloedrijke hertog en vertrouweling van de Duitse keizer. Met zijn macht, rijkdom en leger speelde hij een belangrijke rol in de strijd om gebieden in deze regio. Zijn dood zorgde voor opschudding, ook ver buiten Vlaardingen. 

Volgens de overlevering vond de moord ’s nachts plaats. Godfried werd aangevallen op een plek waar hij zich veilig waande: een toilet. Dit was waarschijnlijk een uitbouw aan een toren. De dader kende zijn gewoontes en wachtte het juiste moment af. Met een speer werd van onderaf toegestoken. Godfried raakte zwaargewond en overleed enkele dagen later. 

Waarom heet hij Godfried ‘met de Bult’? 

Godfried met de Bult dankte zijn bijnaam aan een lichamelijke misvorming. Tijdgenoten beschrijven hem als klein van stuk, met een duidelijk zichtbare bochel op zijn rug. In de middeleeuwen waren zulke bijnamen gebruikelijk: ze hielpen om personen uit elkaar te houden. Dat zijn bijnaam zo is blijven hangen, zegt misschien minder over zijn uiterlijk dan over hoe scherp en genadeloos men toen observeerde. 

Wat we denken te weten 

Waar de moord precies plaatsvond, is minder duidelijk. Archeologisch onderzoek wijst richting de kerkheuvel. Daar zou in de elfde eeuw een burcht hebben gestaan, met een houten toren en een gracht eromheen. Een strategische plek met uitzicht over het water en de nederzetting. 

Het is aannemelijk dat de moord daar heeft plaatsgevonden. Maar harde bewijzen ontbreken. De precieze locatie, de exacte situatie en de details van het moment zelf blijven deels gebaseerd op interpretatie en reconstructie*. 
 
*In de kantlijn naast het woordje ‘reconstructie’ is met potlood geschreven: misschien een keer Opsporing Verzocht bellen? 

Wat we niet meer kunnen zien 

Wat opvalt, is dat er vandaag niets meer zichtbaar is van deze gebeurtenis. Geen bordje, geen markering en geen plek waarbij je even stil kan staan. De Markt en de kerkheuvel ogen als iedere andere plek in de stad. 

Het verhaal zit vooral in archieven, in historisch onderzoek en in wat er wordt doorverteld. Zonder die kennis loop je er zo voorbij. 

Wat het betekende 

De gevolgen van de moord waren groot. De machtsverhoudingen in deze regio veranderden en historici gaan ervan uit dat het graafschap Holland zich hierdoor anders heeft ontwikkeld. Zonder deze gebeurtenis had Vlaardingen mogelijk een andere rol gespeeld in de geschiedenis. 

Wat nog wel zichtbaar is 

Toch is het verhaal niet helemaal verdwenen. De moord is nog te zien als onderdeel van de geschiedenis van Vlaardingen.  
Het verhaal van Godfried is één van de vele Vlaardingse verhalen die ook hun plek krijgen op het Tapijt van Vlaardingen dat geborduurd wordt. Illustrator en kunstenaar John Rabou gaf de onfortuinlijke hertog een plekje in het oorspronkelijke ontwerp. Zijn illustratie is nu te zien op het toilet in het stadskantoor en het toilet in Museum Vlaardingen. 

Wilt u het geborduurde tapijt bekijken? Dat is momenteel te zien in de bibliotheek aan de Waalstraat. 

- Einde politiedossier Toiletmoord.  

De redactie van beet! Wenst de Vlaardingse agent P.Litie enorm veel succes met het vinden van de dader. Of dat ooit gaat lukken, durven wij te betwijfelen. Waar we wel zeker van zijn, is dat deze Toiletmoord een unieke aanslag is in de geschiedenis van Vlaardingen. Sterker nog, een unieke aanslag in de hele Vaderlandse geschiedenis.