Gemeente Vlaardingen - Brede Orchis
- Home >
- Leven in Vlaardingen >
- Natuur >
- Column ecologisch groen >
- Brede Orchis
-
Leven in Vlaardingen
- Digitaal loket
- Projecten
- Gebieden / wijken
- Wonen en leefomgeving
- Ruimtelijke plannen en bestemmingsplannen
- Werk en inkomen
- Bijzondere bijstand / Krijg nou wat!
- Zorg en welzijn
- Kinderen, jongeren en gezin
- Verkeer
- Natuur
- Milieu en water
- Historie, kunst en cultuur
- Sport: Vlaardingen actief en gezond
- Burgerparticipatie
- Veiligheid
- Trouwen in Vlaardingen
- Servicepunt Vrijwilligers
Brede Orchis
Eén van de bijzondere plantensoorten die er op de Vlietlanden leeft is de Brede orchis. Enkele stukken Vlietland die binnen Vlaardingen liggen zijn voor deze orchidee goede leefgebieden. Ook buiten Nederland komt deze orchidee voor. In Nederland is behalve Vlaardingen vooral Texel bekend om zijn grote velden Brede orchissen.
Hoe herken je de Brede orchis?
De Brede orchis is een vertegenwoordiger van de “Handekenskruiden”, een groep van nauw verwante orchideeënsoorten. Hun gemeenschappelijk kenmerk is dat ze veel op elkaar lijken en dat de witte wortelknol in tweeën is gesplitst. Elk deel heeft vingerachtige uitlopers die de grond in gaan. Met enige fantasie is daar wel een hand in te herkennen.....maar: haal deze orchidee alstublieft NIET uit de grond om dit kenmerk te controleren want zeer waarschijnlijk overleeft de plant dat niet! Omdat de Brede orchis op de “Rode lijst” als “Kwetsbaar” staat omschreven is dat een reden te meer om niet met deze plant te sollen....doe je het toch......realiseer dan dat je met een bij de wet beschermde plantensoort te maken hebt die niet geplukt, uitgraven of beschadigd mag worden!
De Brede orchis is een vertegenwoordiger van de “Handekenskruiden”, een groep van nauw verwante orchideeënsoorten. Hun gemeenschappelijk kenmerk is dat ze veel op elkaar lijken en dat de witte wortelknol in tweeën is gesplitst. Elk deel heeft vingerachtige uitlopers die de grond in gaan. Met enige fantasie is daar wel een hand in te herkennen.....maar: haal deze orchidee alstublieft NIET uit de grond om dit kenmerk te controleren want zeer waarschijnlijk overleeft de plant dat niet! Omdat de Brede orchis op de “Rode lijst” als “Kwetsbaar” staat omschreven is dat een reden te meer om niet met deze plant te sollen....doe je het toch......realiseer dan dat je met een bij de wet beschermde plantensoort te maken hebt die niet geplukt, uitgraven of beschadigd mag worden!
Een betere manier om de plant te herkennen is kijken naar de bladeren.
De bladeren komen meestal vanaf begin april boven de grond en staan schuin omhoog. In de loop van de groei worden ze steeds groter en breder. Bij forse planten kan de bladbreedte een derde van de lengte bedragen (naam!). De bladeren kunnen helemaal groen maar ook gevlekt zijn. Soms zijn ze zelfs met grote donkere vlekken gesierd.
De bloemen zijn overwegend paars met vlekkerige tekening en staan op een gemeenschappelijke steel. De groeiwijze van de plant heeft wel wat weg van een hyacint maar bij nauwkeurige vergelijking vallen de vele verschillen goed op. Onder elk bloempje zit een lang paars-rood schutblaadje dat vaak duidelijk uitsteekt.
De Brede orchis begint eind april met bloeien, maar op erg natte groeiplaatsen soms pas half mei.
De bladeren komen meestal vanaf begin april boven de grond en staan schuin omhoog. In de loop van de groei worden ze steeds groter en breder. Bij forse planten kan de bladbreedte een derde van de lengte bedragen (naam!). De bladeren kunnen helemaal groen maar ook gevlekt zijn. Soms zijn ze zelfs met grote donkere vlekken gesierd.
De bloemen zijn overwegend paars met vlekkerige tekening en staan op een gemeenschappelijke steel. De groeiwijze van de plant heeft wel wat weg van een hyacint maar bij nauwkeurige vergelijking vallen de vele verschillen goed op. Onder elk bloempje zit een lang paars-rood schutblaadje dat vaak duidelijk uitsteekt.
De Brede orchis begint eind april met bloeien, maar op erg natte groeiplaatsen soms pas half mei.
Groeiplaats en levenswijze
De groeiplaats in het kletsnatte Vlietland is nogal kenmerkend. Oorspronkelijk is het Vlietland ontstaan door een dichte rietbegroeiing die veel gemaaid werd. Hier tussen vestigden zich tal van andere Vlietlandplanten waaronder het Moeraskartelblad. Deze eveneens paars-roze en fraaie plant is een half-parasiet die het Riet door zijn levenswijze een “koppie kleiner” maakt! Dankzij dit Moeraskartelblad kunnen tal van andere planten- en schimmelsoorten zich in het voormalige rietland vestigen.
De schimmels leven hier van de dode plantenresten en de Brede orchis heeft een vast verbond met deze schimmels. Indien je hem verpoot verbreek je dit verbond en sterft de orchidee. Zelfs als je hem met kluit verpoot zal hij toch binnen enkele jaren dood zijn.
De afhankelijkheid van de schimmels is zo groot dat de orchidee de eerste drie tot vijf jaren volledig onder de grond parasitair op deze schimmels leeft. Hierna zal hij, als hij groot en sterk genoeg is, boven de grond komen. Deze afhankelijkheid van schimmels hebben alle Europese orchideeën waardoor ze bijzonder kwetsbaar zijn voor veranderingen in hun leefomgeving (Bemesting, drooglegging, grondbewerking enz.).
De groeiplaats in het kletsnatte Vlietland is nogal kenmerkend. Oorspronkelijk is het Vlietland ontstaan door een dichte rietbegroeiing die veel gemaaid werd. Hier tussen vestigden zich tal van andere Vlietlandplanten waaronder het Moeraskartelblad. Deze eveneens paars-roze en fraaie plant is een half-parasiet die het Riet door zijn levenswijze een “koppie kleiner” maakt! Dankzij dit Moeraskartelblad kunnen tal van andere planten- en schimmelsoorten zich in het voormalige rietland vestigen.
De schimmels leven hier van de dode plantenresten en de Brede orchis heeft een vast verbond met deze schimmels. Indien je hem verpoot verbreek je dit verbond en sterft de orchidee. Zelfs als je hem met kluit verpoot zal hij toch binnen enkele jaren dood zijn.
De afhankelijkheid van de schimmels is zo groot dat de orchidee de eerste drie tot vijf jaren volledig onder de grond parasitair op deze schimmels leeft. Hierna zal hij, als hij groot en sterk genoeg is, boven de grond komen. Deze afhankelijkheid van schimmels hebben alle Europese orchideeën waardoor ze bijzonder kwetsbaar zijn voor veranderingen in hun leefomgeving (Bemesting, drooglegging, grondbewerking enz.).
Natuurlijke groeiplaatsen
De Brede orchis, die in oudere boeken ook wel Mei-orchis of Handekenskruid genoemd wordt, is een van de speerpunten waarop het beheer van de Vlietlanden gericht is. Enkele mooie stukken Vlietland met veel Brede orchissen vinden we langs de Vlaardingse Vaart in de Broekpolder. Zowel aan de oostkant van de golfbaan als in de hoek waar de Boonervliet in de Vaart stroomt. Wanneer je aan de noordkant van de Broekpolder over het jaagpad langs de Boonervliet loopt zie je op de smalle Vlietlandstroken plaatselijk ook veel Brede orchissen.
De Brede orchis, die in oudere boeken ook wel Mei-orchis of Handekenskruid genoemd wordt, is een van de speerpunten waarop het beheer van de Vlietlanden gericht is. Enkele mooie stukken Vlietland met veel Brede orchissen vinden we langs de Vlaardingse Vaart in de Broekpolder. Zowel aan de oostkant van de golfbaan als in de hoek waar de Boonervliet in de Vaart stroomt. Wanneer je aan de noordkant van de Broekpolder over het jaagpad langs de Boonervliet loopt zie je op de smalle Vlietlandstroken plaatselijk ook veel Brede orchissen.
Nieuwe groeiplaatsen in Vlaardingen
In Vlaardingen staat de Brede orchis al sinds de eerste jaren in de Heemtuin aan de Marnixlaan (Ingang Heemtuinpad, tegenover de dierenwei.). Hier groeien ze o.a. op een stukje Vlietland wat bij de aanleg is gemaakt door de kleilaag van het oorspronkelijk veenpakket af te halen. Momenteel zijn het er niet erg veel want het Vlietlandje is een aantal jaren dichtgegroeid geweest. Momenteel doet het Moeraskartelblad hier zijn werk goed en de eerste orchideeën zijn al weer verschenen.
In het Natuurpark in de Holy staan ze op het eilandje wat achter de Malusdreef ligt. Het lage gedeelte van dit eilandje is eind 1970-er jaren handmatig afgegraven waarna het is ingezaaid met zaad van de Vlietlanden. Hier bloeien tegenwoordig jaarlijks vele honderden Brede orchissen.
Ten noorden van de Wilgendreef en de Terschellinghoeve liggen ook twee grote groeiplaatsen die door ons rond 1980 zijn ingezaaid. Ook hier zijn ze goed te zien. Op de groeiplaatsen in de Holy groeien de planten niet op Vlietlandachtige bodem maar op mineraalrijk zand. Als gevolg van de bodemkwel krijgen de planten toch voldoende mineralen en kunnen de voor hen noodzakelijke schimmels leven. Het beheer is op deze plaatsen aangepast en de orchideeën doen het ook hier al vele jaren bijzonder goed!
In Vlaardingen staat de Brede orchis al sinds de eerste jaren in de Heemtuin aan de Marnixlaan (Ingang Heemtuinpad, tegenover de dierenwei.). Hier groeien ze o.a. op een stukje Vlietland wat bij de aanleg is gemaakt door de kleilaag van het oorspronkelijk veenpakket af te halen. Momenteel zijn het er niet erg veel want het Vlietlandje is een aantal jaren dichtgegroeid geweest. Momenteel doet het Moeraskartelblad hier zijn werk goed en de eerste orchideeën zijn al weer verschenen.
In het Natuurpark in de Holy staan ze op het eilandje wat achter de Malusdreef ligt. Het lage gedeelte van dit eilandje is eind 1970-er jaren handmatig afgegraven waarna het is ingezaaid met zaad van de Vlietlanden. Hier bloeien tegenwoordig jaarlijks vele honderden Brede orchissen.
Ten noorden van de Wilgendreef en de Terschellinghoeve liggen ook twee grote groeiplaatsen die door ons rond 1980 zijn ingezaaid. Ook hier zijn ze goed te zien. Op de groeiplaatsen in de Holy groeien de planten niet op Vlietlandachtige bodem maar op mineraalrijk zand. Als gevolg van de bodemkwel krijgen de planten toch voldoende mineralen en kunnen de voor hen noodzakelijke schimmels leven. Het beheer is op deze plaatsen aangepast en de orchideeën doen het ook hier al vele jaren bijzonder goed!
Pas op! Dubbelsoort!
Als de Brede orchis uitgebloeid raakt, dan gaat de Rietorchis bloeien. In Vlaardingen zijn het vrijwel allemaal Gevlekte rietorchissen.
Ze groeien vaak op zandiger plaatsen dan de Brede orchis. Verder zijn ze o.a. te herkennen aan de spitse bloeiwijze, spitsere en smallere bladeren met donkere ringvormige vlekken en kortere schutblaadjes tussen de bloemetjes. Vooral in de Heemtuin doen ze het erg goed. Verder plaatselijk in sommige wegbermen.
Als de Brede orchis uitgebloeid raakt, dan gaat de Rietorchis bloeien. In Vlaardingen zijn het vrijwel allemaal Gevlekte rietorchissen.
Ze groeien vaak op zandiger plaatsen dan de Brede orchis. Verder zijn ze o.a. te herkennen aan de spitse bloeiwijze, spitsere en smallere bladeren met donkere ringvormige vlekken en kortere schutblaadjes tussen de bloemetjes. Vooral in de Heemtuin doen ze het erg goed. Verder plaatselijk in sommige wegbermen.
Er staan enkele grote groepen op kwelplekken onderaan het zandlichaam van de toekomstige A 4. Maar ook net over de grens in Schiedam op de Laan van Bol ’Es, het verlengde van de Vlaardingse Zwanensingel. Hier zijn ze ooit door een medewerker van gemeente Schiedam ingezaaid.