Gemeente Vlaardingen - Sint-jansvlinders in het Holypark

 

Herkenning
De Sint-jansvlinder is een opvallende zwart-met-rode vlinder. De vleugels worden in rust dakvormig over het lichaam gevouwen en dan kun je goed de rode vlekken op de verder zwarte voorvleugels zien. Op beide voorvleugels zitten vier kleine vlekken + een grotere dubbelvlek aan de vleugelwortel. Wanneer de vlinder opvliegt zie je de rode achtervleugels goed. Heel zelden worden vlinders met gele kleuren in plaats van rode gezien. Deze hebben wij zelf nog nooit in Nederland gezien.

De antennes hebben geen apart knopje aan het eind zoals bij de dagvlinders, maar lopen geleidelijk uit in de verbrede top. Ook aan de wijze waarop de vleugels opgevouwen worden kun je zien dat het geen dagvlinder is.

 

Pas op, dubbelganger!
In onze regio, en eigenlijk door heel Nederland, is een veel vaker voorkomende dubbelganger. Behalve zijn uiterlijk is ook de naam voor veel mensen een instinker… Het is de Sint-jacobsvlinder. (Waar het Sint vandaan komt is ons onbekend; bij de Sint-jansvlinder heeft dat met de eerste verschijningsdatum rond Sint Jan, (24 juni) te maken.) Sint-jacobsvlinders vliegen al vanaf april.

De Sint-jacobsvlinder heeft de rupsen op het door boeren gehate Jacobskruiskruid. De rupsen van deze vlinder slaan het gif van de plant op en bijgevolg heeft de Sint-jacobsvlinder zwart-rode waarschuwingskleuren. Het kleurpatroon van deze vlinder lijkt sterk op dat van de Sint-jansvlinder. Een goed verschil is dat de Sint-jacobsvlinder een rode lengtestreep op de voorvleugel heeft die bij de Sint-jansvlinder ontbreekt. Ook is de Sint-jacobsvlinder (die ook overdag vliegt) een onbeholpen vlieger…een stuntelaar, die af-en-toe een stukje opvliegt en dan weer tussen de planten stort. De Sint-jansvlinders kunnen goed vliegen. Of Sint-jansvlinders ook giftig zijn voor vogels is ons onbekend.

 

Voorkomen
Sint-jansvlinders worden door heel Nederland waargenomen. Drenthe, Overijssel en het zuiden van Limburg zijn concentratiegebieden, maar in de duinstrook op Walcheren en vanaf Goeree tot en met de Waddeneilanden is in West-Nederland het domicilie van deze vlindersoort. (bron: www.vlindernet.nl)

 

Leefwijze
Hoewel het een nachtvlinder is vliegt deze vlinder graag overdag. De mannetjes zoemen met snelle vleugelslagen rond, op zoek naar vrouwtjes die nog niet gepaard hebben of een lekkere nectarbron om even van te snoepen. Ze vliegen dus heel anders dan de bekende witjes en andere dagvlinders. Vrouwtjes zijn veel rustiger en zitten graag op bloemen. In het natuurpark gedeelte van het Holypark zuigen ze graag de nectar op van de daar aanwezige paarse bloemen van de Knoopkruiden. Ze hebben veel voedsel nodig om de eieren te kunnen produceren en besteden hier dan ook menig uurtje aan.

 

De Kraal
In het Holypark zijn de vlinders behoorlijk honkvast. Alle waarnemingen hebben we op dezelfde bloemenweide gedaan. Dat geldt zowel voor de rupsen als voor de vlinders. De bloemenweide waar wij ze vinden noemen wij “de Kraal”. Dat is het met wilgentenen afgeschermde gedeelte aan de noordzijde van het park.

Gelijktijdig met de laatste wijkophoging is dit gedeelte van de voormalige puinheuvel op last van de milieudienst aangevuld. Er is hier in de winter van 2003/2004 achthonderdvijftig kuub kalkrijk zand gestort. Vervolgens hebben wij het ingezaaid met een bloemrijk zaadmengsel.

Zowel aan de bovenkant als onderaan bevindt zich een hek waar je zonder hond mag inlopen. Hoewel het voor het hele park geldt (zie de borden met toegangsregels bij de ingangen!), willen wij u toch nogmaals met klem verzoeken geen stap naast het pad te zetten. Het weitje en de er levende planten en dieren zijn zeer kwetsbaar!

 

Fijnproevers
De vlinders zijn echte fijnproevers! Dat is dan ook de reden dat de Kraal door hen als leefgebied wordt uitverkoren. Doordat op de Kraal geen hondenuitwerpselen of urine terechtkomt is het een zeer schrale bloemenweide met als gevolg dat de chemische samenstelling van de daar groeiende Rolklavers ook is zoals die op duinweitjes.

Wij veronderstellen dat in 2004 een verdwaalde of verwaaide Sint-jansvlinder uit de duinen in onze regio is terechtgekomen en tijdens de vlucht de heerlijk ruikende Rolklavers van de Kraal heeft geroken. Dat klinkt misschien wat onwaarschijnlijk, maar dat is beslist niet zo! Vlinders kunnen ontzettend goed ruiken. Uit onderzoek is gebleken dat er vlindersoorten zijn die al één enkele molecuul van een bepaalde geurstof kunnen waarnemen! Ze proeven als het ware de lucht met hun antennes.



Voortplanting
Na de paring, wat vlinders maar één keer doen, wordt er verder geen tijd meer verspeeld! Vlinders leven niet al te lang en de risico’s in het vlinderbestaan zijn groot. De vrouwtjes zullen dan ook spoedig hun eieren in kleine groepjes op de onderkant van de bladeren gaan afzetten en doen dat op de Rolklaverplanten. Voordat een groepje eitjes afgezet wordt proeft mama eerst met de pootjes of de plant wel van geschikte kwaliteit is. Bevat de plant teveel stikstof, dan worden daar geen eieren op afgezet want dan zouden de babyrupsjes darmstoornissen krijgen en sterven. De chemische samenstelling van hun voedsel is dus van levensbelang!

 

De rupsjes gaan na een tijdje gegeten te hebben in winterrust en komen het volgende voorjaar weer tevoorschijn en gaan begin juni verpoppen. Dit doen ze graag aan grasstengels. Je ziet dan een okerkleurig zijde-achtig spinsel aan de stengels vastgeplakt.

 

 

Waarnemingen
We hebben onze waarnemingen van de Sint-jansvlinders bijgehouden en kunnen de volgende gegevens er uit vissen: