Gemeente Vlaardingen - De kleine wintervlinder

Als je in december ’s avonds als het donker is de gordijnen open laat, kun je nog steeds verrast worden met de aanblik van een vlinder tegen het raam! Een mannetje van de Kleine wintervlinder is dan op de ruit beland. Ook wanneer je in het donker vlak voor etenstijd ’s middags na je werk naar huis fietst kun je op plekken waar veel bomen in het donker staan, zoals b.v. het fietspad door het “Achterlangs -” en “Rondom West”, veel van deze vlindertjes voor je koplamp zien vliegen. Mocht je nieuwsgierig zijn en het vlindertje beter willen leren kennen, neem dan een zaklantaarn mee en stap van de fiets; het echte “vlinderfeest” is bij de bomen! In het licht van de zaklantaarn zie je op de meeste plaatsen binnen enkele minuten wel ergens een mannetje Kleine wintervlinder tegen de boomstammen zitten. Ze lichten dan goed op want meestal hebben ze de vleugels gesloten, in tegenstelling tot het vlindertje op de ramen dat ze vaak helemaal open heeft waarbij je de variabele bruine dwarsbandring goed kunt bekijken.

 

 

Vrouwtjes
Wanneer je een aantal mannetjes hebt gevonden let dan eens goed op het achterlijf. Vaak hebben enkele mannetjes een verlengd achterlijf, of beter, er zit een vrouwtje aan gekoppeld…. De vrouwtjes lijken totaal niet op de mannetjes, ze lijken meer op spinachtige diertjes. Vrouwtjes hebben een korter en dikker achterlijfje met zes opvallende pootjes aan de voorkant. De vleugeltjes zijn rudimenten die je amper ziet en er als stompjes boven uit steken. Wanneer je op de boomstammen verder zoekt kun je ook nog maagdelijke vrouwtjes vinden. Ze zijn te herkennen doordat ze tegen de stam omhoog lopen en… er natuurlijk nog geen mannetje aan zit.

 

Vliegtijd
De piek van de vliegtijd heeft de vlinder tussen 17.00 en 20.00 uur. Daarna vliegen de mannetjes nog wel, maar beduidend minder. Pas rond middernacht is er weer een opleving die tot ongeveer 02.00 uur duurt. Daarna vliegt er gewoonlijk nog maar een enkeling. Wanneer het vriest vliegen de mannen niet en blijven zitten waar ze zijn. De sterk op antivries lijkende vloeistof in hun lichaam voorkomt dat ze doodgaan.

 

 

Geen mond…
Hoewel de vlinders geen ontwikkelde monddelen bezitten en ze dus op hun vetlaag moeten leven kunnen de mannetjes bij zacht weer ongeveer een maand oud worden en in periodes met vorst kan hun levensduur enkele weken langer duren. De eerste mannetjes beginnen gewoonlijk al voor half november te vliegen. De vrouwtjes komen enkele dagen na de mannetjes uit de pop. In sommige jaren tref je nog Kleine wintervlinders tot begin januari aan.

 

Na de paring
De vrouwtjes kruipen na de paring omhoog naar de boomkruinen en leggen daar de eitjes in groepjes bij bladknoppen en in schorsspleten. De “biologische klok” van de eitjes loopt synchroon met die van de boom en wanneer de knoppen ontluiken komen de eitjes ook uit en vreet het jonge rupsje zich een weg door de ontluikende knop. De rupsjes die te vroeg of te laat uit het ei komen spinnen een zijde draadje om zich met de wind mee te laten voeren naar een geschikte boom.

Kieskeurig in de boomsoort is de vlinder niet want er zijn meer dan honderd boom- en struiksoorten bekend waarop de rupsjes leven. Favoriete boom- en struiksoorten zijn b.v. Zomereik, Appel en Kers. In onze omgeving worden Grauwe abeel, Eenstijlige meidoorn en Spaanse aak plaatselijk ook veel gebruikt.

 

Rupsen
De rupsen zijn bleekgroen met witte lengtestrepen. Wanneer het rupsje groter is spinnen ze twee bladeren aan elkaar tot een huisje van waaruit ze hun vraattochten ondernemen. Als de rups volgroeid is verpopt hij in een cocon in de grond en overzomert om het volgend najaar als vlinder weer te verschijnen.

Het vlindertje komt overal in Nederland voor en vaak in grote aantallen. Er komen jaarlijks veel meldingen van plagen bij de plantenziektenkundige dienst van Alterra in Wageningen binnen.

In de fruitteelt worden ze wel bestreden door lijmbanden op de boomstammen aan te brengen waarop de uit de grond komende vlinders blijven vastplakken en sterven. De rupsen kunnen hier extreem schadelijk zijn doordat ze aan appels vreten. Kersen worden zelfs helemaal uitgehold…..een behoorlijke economische schadepost voor de telers…..

Toch hebben de rupsen veel vijanden: er zijn ruim tachtig soorten parasieten bekend, maar ook loopkevers, roofwantsen, spinnen en vogels, vooral mezen, vreten ze graag.