Een pand dat ouder is dan vijftig jaar en voldoet aan de regels van de Monumentenwet 1988, kan worden aangewezen als Rijksmonument. Een monument is niet per definitie een gebouw. Ook andere onroerende zaken zoals vaarten, bruggen, wegen, bomen en pleinen kunnen de status monument krijgen.
Voorwaarde is dat het object van belang is door zijn schoonheid, wetenschappelijke of cultuurhistorische betekenis. Een monument kan worden aangewezen als Rijksmonument wanneer het aan deze regels voldoet en als het een nationale, unieke waarde heeft.
Daarnaast is het mogelijk bepaalde delen van een stad of dorp, waar in ieder geval één monument staat, aan te wijzen als beschermd stads- of dorpsgezicht. Door die bescherming wordt geprobeerd de historisch gegroeide structuur van een stad of dorp te handhaven.
Naast Rijksmonumenten zijn er ook nog
gemeentelijke monumenten.
